Disiplinlerarası Sosyal Bilimler Dergisi
Taha Abdurrahman’da Misak Kavramı ve Ahlak
Bu çalışma, çağdaş İslam düşüncesinin özgün isimlerinden Taha Abdurrahman’ın düşünce dünyasında merkezi bir konumda yer alan “Misak” kavramını; bu kavramın ahlaki, zihni ve imani boyutlarla olan irtibatını ele almaktadır. Abdurrahman, modern düşüncenin seküler zemininde işleyen “Toplum Sözleşmesi” kuramlarına karşı; insanın varlık sahasına ilk çıktığı ve iradesinin ilk kez tecelli ettiği boyut olan “elest bezmi”ndeki yaratıcıyla yapılan ilk sözleşmeyi, yani Misak’ı yerleştirir. Ona göre insanın mümeyyiz vasfı, Batı modernitesinin iddia ettiği gibi yalnızca “akıllı bir canlı” olması değil; asıl olarak “söz veren ve emaneti yüklenen” bir varlık olmasıdır. Bu emanet, insanın varlık alemiyle kurduğu ilişkinin zeminini teşkil eden en temel manevi sorumluluk bilincini oluşturur. Makalede, Abdurrahman’ın akıl tasnifinin zirvesinde yer alan “Müeyyed Akıl” seviyesinin, ancak bu asli sözleşme niteliği taşıyan Misak’a sadakatle mümkün olabileceği düşüncesi tartışılmaktadır. Abdurrahman’ın paradigmasından bakıldığında, modern dünyanın tecrübe ettiği ahlaki krizin temelinde, insanın bu varoluşsal sözleşmeyi unutması (nisyan) yatmaktadır. Çalışma; Misak kavramının klasik teolojik bir terim olmanın ötesinde; fiziksel alemde, sosyolojik düzlemde, hukukta, siyasette ve her türlü muamelatta ahlakın üzerine inşa edilmesi gereken temel bir hakikat olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Emanet, iman, misak, sorumluluk, Taha Abdurrahman
Telif Hakkı (c) 2026 Emrah İncekaya (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Muhibbüddîn et-Taberî ve Gâyetü’l-İhkâm fî Usûli’l-Ahkâm Adlı Eseri
“Fıkhü’l-hadis”, “asâr”, “sünen” ve “ahkâm hadisleri” olarak isimlendirme süreci yaşayan hüküm bildiren hadisler ve literatürü üzerine hadis tarihinde birçok eser yazılmıştır. İlk asırlarda hüküm bildiren hadislere farklı isimler kullanılırken, 5. asırla birlikte onları ihtiva eden eserlere “ahkam” ifadesi kullanılmaya başlanmıştır. 19. asra kadar mezkûr ifade zikredilirken, bu dönemde fıkhü’l-hadis ifadesi kullanılmıştır. Ancak alanda yapılan çalışmalar ahkam ifadesi çerçevesinde şekillenmiştir. Yazılan eserler, sadece hadislerin bir araya toplandığı çalışmalar değildir. Hadisler seçilirken her bir müellifin kendince seçtiği bir metodu vardır. Kimisi sadece hızlı okumaya matuf küçük çalışmalar oluştururken kimisi ise; mezhebi, yaşanan coğrafyanın öncelikleri ve içinde bulundukları durum, müelliflerin şahsi gündemleriyle şekillenen hüküm bildiren hadis kitapları yazılmıştır. Makalede, ahkam hadisleri alanında temayüz eden bir çalışmayı ve müellifi inceleyeceğiz. Muhibbüddîn et-Taberî’nin Gayetü’l-İhkâm eseri de bu meyandadır. Alanda yazılmış en geniş muhtevaya sahip çalışmadır. Kendi ifadesiyle, sahîh hadislerden oluşan bir çalışma yapmış ve kaynak zenginliği bakımından en geniş çeşitliğe sahip olmuş, ancak zaman zaman fazilete dair konularda zayıf ve uydurulmuş rivayetlere yer vermesi tenkit edilmiştir.
Hadis, Muhibbüddin et-Taberî, Gayetü’l-İhkâm, ahkam hadisleri, fıkhü’l-hadis
Telif Hakkı (c) 2026 Mustafa Öztoprak- Zekeriya Urfalı (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
<span style="color: rgba(0, 0, 0, 0.87); font-family: 'Noto Sans', -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', Roboto, Oxygen-Sans, Ubuntu, Cantarell, 'Helvetica Neue', sans-serif; font-size: 14px; font-style: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: 2; text-align: start; text-indent: 0px; text-transform: none; widows: 2; word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px; white-space: normal; background-color: #ffffff; text-decoration-thickness: initial; text-decoration-style: initial; text-decoration-color: initial; display: inline !important; float: none;">Bu kısımda Jenerik dosyası ve İçindekiler yer almaktadır.
Telif Hakkı (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Yirminci Yüzyıl Fransız Akademisinde Mekkî-Medenî Surelerin Özelliklerini Tespitte Bir Örnek
Bu çalışma, yirminci yüzyıl Fransa akademisinde Kur’an araştırmalarında önemli bir örnek olan Régis Blachère’in Le Coran adlı eserini, özellikle Mekkî ve Medenî surelerin özellikleri hakkında yazdıkları bağlamında ele almaktadır. Batı’da oryantalist çalışmalar, Kur’an metni ve tarihi kapsamlı bir literatür oluşturmuştur. Fransa özelinde ise Müslüman dünyayla erken dönemden itibaren kurulan ilişkiler, Kur’an etrafında hem polemiklerin hem de akademik üretimin gelişmesine zemin hazırlamıştır. Makalenin temel odak noktası, Kur’an tertibi meselesi ve nüzul sırasına göre okuma girişimleridir. Bu bağlamda Régis Blachère, Fransa’daki oryantalist gelenek içinde öne çıkan ve çalışmaları günümüzde etkisi süren bir akademisyen olarak ele alınmaktadır. Çalışmanın amacı, Blachère’in akademik kimliğini ve Kur’an’la ilgili temel eserlerini tanıtmak, onun kronolojik yaklaşımını şekillendiren hususları incelemek, Mekkî-Medenî sureler bağlamında görüşlerini özetlemek ve çalışmasının sonraki literatüre etkisini genel hatlarıyla değerlendirmektir. Onun Kur’an çalışmalarının merkezinde, nüzul tertibine göre düzenlenmiş Fransızca Kur’an tercümesi olan Le Coran yer almaktadır. Makale, Blachère’in Mekkî-Medenî surelere dair değerlendirmelerinin, onun Kur’an tarihi anlayışı ve rivayetlere yaklaşımıyla yakından ilişkili olduğunu vurgular.
Blachère, Le Coran, Mekkî-Medenî, yöntem, oryantalizm
Telif Hakkı (c) 2026 Fatih Buba (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
İmâmiyye Şîası’nın İnanç Sisteminde Rec‘at ve Bedâ Kavramları
Bu çalışma, İmâmiyye Şîası’nın inanç sisteminde önemli bir yer tutan rec‘at ve bedâ kavramlarını tarihsel, kelâmî ve sosyolojik boyutlarıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Rec‘at inancı, kıyamet öncesinde belirli kişilerin yeniden diriltilerek dünyaya döndürülmesini ifade ederken; bedâ kavramı, ilahî takdirin insanlar açısından farklı şekillerde tezahür etmesini açıklayan bir yaklaşım olarak ele alınmaktadır. Çalışmada, rec‘at düşüncesinin Kur’ânî temelleri, erken dönem Şiî fırkalarla ilişkisi ve özellikle İmâmiyye’de kazandığı sistematik yapı analiz edilmiştir. Aynı şekilde bedâ inancının ortaya çıkışı, Muhtar es-Sakafî’den itibaren geçirdiği dönüşüm ve Şeyh Müfîd gibi âlimler tarafından nasıl teorik bir çerçeveye oturtulduğu ele alınmıştır. Araştırmada ayrıca, rec‘at ve bedâ inançlarının imamet doktrini, gaybet ve mehdîlik anlayışlarıyla olan ilişkisi değerlendirilmiş; bu kavramların yalnızca teolojik birer öğreti olmayıp, aynı zamanda toplumsal dayanışmayı güçlendiren ve kriz dönemlerinde inanç bütünlüğünü koruyan işlevsel unsurlar olduğu ortaya konulmuştur. Bununla birlikte, Ehli Sünnet ve diğer kelâm ekollerinin söz konusu inançlara yönelttiği eleştiriler de dikkate alınarak karşılaştırmalı bir perspektif sunulmuştur.
Rec‘at, bedâ, İmâmiyye Şîası, imamet, gaybet, mehdîlik
Telif Hakkı (c) 2026 Servet Karagiyim (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Arapçadaki Bazı Kelimelerin Türkçeye Geçişlerinde Oluşan Yapısal Değişiklikler
Tarih boyunca milletlerin karşılaşmaları, çoğu zaman çatışmalar, göçler veya fetihler yoluyla gerçekleşmiştir. Bu süreçler her ne kadar doğal bir zorunluluk olmasa da kültürel alışverişi, dilsel etkileşimi ve iletişimi kaçınılmaz hâle getirmiştir. Bu bağlamda dil, milletler arasında kurulan ilişkinin en güçlü araçlarından biri olmuş; farklı toplumlar arasında gerçekleşen etkileşimlerin izleri kelime alışverişleriyle açık bir şekilde görülmüştür. Özellikle Hz. Osman döneminde gerçekleşen fetihler, Araplarla Türklerin uzun süreli ve yoğun bir şekilde etkileşim kurmasını sağlamış, yabancı eserlerin Arapçaya tercümesini ve İslâm medeniyetinin farklı coğrafyalara yayılmasını önemli ölçüde kolaylaştırmıştır. Türkler de bu etkileşim sayesinde İslâm medeniyetiyle tanışmış, dinî ve kültürel alanlarda yeni bir birikim elde etmiş ve kendi kültürlerine yeni unsurlar katmıştır. Arapça ve Türkçe arasındaki yoğun sözcük alışverişi, bazı kelimelerde fonetik ve biçimsel değişimlere yol açmıştır. Kelimelerin bir dilden başka bir dile geçişi sırasında ses yapılarında, telaffuz biçimlerinde ve yazım özelliklerinde çeşitli değişikliklerin meydana gelmesi, dil etkileşiminin doğal bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Bu makalede, Arapçadan Türkçeye geçen bazı kelimelerdeki ses ve yapı değişiklikleri ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
Arapça, Türkçe, kelimeler, benzeşmezlik, aykırılaşma
Telif Hakkı (c) 2026 Hasan Hafidi- Mehmet Reşit Aladağ (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Aristoteles ve David Hume Felsefesinde Nedensellik Problemi
Aristoteles, Batı düşünme biçiminin önemli filozoflarından birisidir. Bu nedenle o, Batı düşüncesinin mimarlarından birisi olarak kabul edilmektedir. Bu düşüncenin oluşmasında onun metafiziğe yönelik düşünceleri etkili olmuştur. Bu sebepledir ki, Aristoteles açısından metafizik hakikate götürecek olan etkenlerden birisidir; çünkü metafiziğin konusu varlık olmak bakımından varlıktır. Varlık olmak bakımından varlığı araştıran metafizik, ilk ilke ve nedenlerin bilgisini verecek olan bir disiplindir. Ayrıca Aristoteles’e göre, her şeyin bir nedeni olmalıdır. Nedensellik olmadan meydana gelen şeyler rastlantısallık içermektedir. Rastlantısal olması, nedenselliğin mümkün olamayacağı anlamına gelmektedir. Bu da Aristoteles’in karşı çıktığı düşüncelerden biridir. Bu düşünceden farklı olarak Hume, nedensellik düşüncesini eleştirmiştir. Hume açısından nedensellik mümkün olmamakla birlikte alışkanlıklara dayandığını iddia etmiştir. Aynı zamanda Hume, ‘her şeyin bir nedeni olmalıdır’ şeklindeki düşünceleri olumsuzlamıştır. Bu çalışmada nedenselliğin ne olduğu açıklanarak, Aristoteles ve Hume’ün nedensellik düşüncelerinin karşılaştırılması yapılacaktır.
Aristoteles, Hume, metafizik, nedensellik, rastlantısallık
Telif Hakkı (c) 2026 Aydın Çiçek (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Bu metin, 1968 öğrenci hareketinin küresel etkilerini ve özellikle Türkiye’deki özgün gelişimini tarihsel bir perspektifle ele almaktadır. Batı'daki benzerlerinden farklı olarak Türkiye'deki eylemlerin sadece demokratik taleplerle sınırlı kalmayıp, anti-emperyalist bir karakterle doğrudan siyasi iktidarı ve düzeni değiştirmeyi hedeflediği vurgulanmaktadır. Makale, Türk gençliğinin, akademik reform taleplerinden anti-emperyalist ve devrimci bir siyasi duruşa evrilme süreci detaylandırılmaktadır. Hareketin toplumsal yapısı, 1961 Anayasası’nın sunduğu özgürlük ortamı ve dönemin siyasi kutuplaşmaları içindeki rolü üzerinde durulmaktadır. Ayrıca, eylemlerin şiddet sarmalına dönüşmesi, 12 Mart Muhtırasına giden yol ve sürecin sembol isimleri üzerinden yaratılan toplumsal hafıza irdelenmektedir. Son olarak belgeler, bu kuşağın Türkiye sol tarihindeki ideolojik dönüşümünü ve günümüzdeki farklı akademik yorumlarını analiz etmektedir. Sonuç olarak yazıda, bu dönemi hem toplumsal bir dönüm noktası hem de günümüzde hâlâ gizemini koruyan veya sertçe eleştirilen, derinlemesine araştırılmaya muhtaç bir miras olarak tanımlanır.
Türk gençliği, 68 kuşağı, üniversite, öğrenci hareketi, 12 Mart Muhtırası
Telif Hakkı (c) 2026 Alaaddin Yanardağ (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Türk modernleşmesi, genellikle Cumhuriyet dönemi ile başlatılsa da, kökleri Osmanlı İmparatorluğu’nun 19. yüzyıldaki reform hareketlerine dayanmaktadır. Bu süreç, siyasi ve yapısal değişimler açısından tarihsel bir bütünlük arz eder. Bu metin, Türk modernleşmesi sürecinde din ve devlet ilişkilerinin dönüşümünü, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan bir süreklilik içerisinde ele almaktadır. Türkiye’deki laiklik anlayışının, dini kamusal alandan tamamen dışlamak yerine onu Diyanet İşleri Başkanlığı aracılığıyla devlet denetimine alan özgün yapısı vurgulanmaktadır. Tanzimat’tan itibaren başlayan reformların Cumhuriyet dönemindeki radikal adımlarla nasıl bir kurumsal kimlik kazandığı ve toplumsal yapıyı nasıl yeniden şekillendirdiği açıklanmaktadır. Ayrıca, İslamcılık hareketinin bu süreçteki konumu ve laikliğin toplumsal bir uzlaşı zemini oluşturma çabası akademik bir perspektifle incelenmektedir. Sonuç olarak kaynak, Türk sekülerleşmesini Batı modellerinden ayıran tarihsel ve sosyolojik dinamikleri bütüncül bir dille özetlemektedir.
Türk modernleşmesi, din, diyanet, laiklik, sekülerleşme tecrübesi, reform
Telif Hakkı (c) 2025 Remziye Altuner (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Felsefi Danışmanlığın Diyalojik Bir Pratiği Olarak Rasyonel Duygusal Davranış Terapisi
Bu çalışma, Rasyonel Duygusal Davranış Terapisi’nin (RDBT) psikopatoloji modeline dayalı klinik çerçevesinin, felsefi danışmanlığın diyalojik ve non-patolojik yapısıyla temelden çatıştığını ve RDBT’yi felsefi danışmanlık bağlamında yeniden yorumlamanın mümkün olduğunu ileri sürerek özgün bir çerçevede yeni bir model önerme iddiası taşımaktadır. RDBT’nin “irrasyonel inanç”, “ABC modeli” ve “uzman-terapist” kavramları, felsefi danışmanlığın “sorgulanmamış yükümlülük”, “Sokratik diyalog” ve “birlikte araştırma” ilkeleriyle epistemolojik ve etik düzeyde uyuşmazlık gösterir. Ellis’in kendi eserleriyle yapılan karşılaştırmalı okuma, RDBT’nin Stoacı kökenlerini korurken klinik pratikte patoloji diline kaydığını ortaya koyar. Bu gerilimi aşmak için “Diyalojik Akıl Pratiği” adlı özgün bir çerçeve önerilir. Bu model, ABC yerine Sokratik sorgulamayı, irrasyonel inanç yerine sorgulanmamış bağlılığı, uzman terapist yerine felsefi paydaşlığı merkeze alır. Böylece RDBT, semptom yönetimi aracı olmaktan çıkarak felsefi yaşam sanatının çağdaş bir pratiğine dönüşür.
Rasyonel Duygusal Davranış Terapisi, felsefi danışmanlık, patoloji modeli, diyalojik pratik, yapısal dönüşüm
Telif Hakkı (c) 2025 Fatih Özkan (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Aile Kurumunun Devredilemez İşlevselliği
Evrensel temel kurumların bulunmadığı tarihsel ya da çağdaş bir toplum henüz keşfedilmemiştir. Bütün kültürler için son derece önemli olan temel kurumlar aile, eğitim, ekonomi, siyaset ve boş zamanları değerlendirme kurumu şeklinde sınıflandırılarak, toplam kültürün kurumsal sistemini oluşturmaktadır. Sosyoloji bilimi evrensel temel kurumların sınıflandırılmasında aile kurumunu ilk sırada değerlendirir. Değişen şey, Türk ya da başka toplumlardaki aile gelenekleridir. Aileyi temel evrensel kurum olarak incelemeye kurum kavramının soyutlamasıyla başlamak gerekir. Aile, birey ve guruplar üzerindeki sosyal kontrol, kültürün istikrar ve dayanıklılığını sağlama, bireylerin sosyalizasyonu, rol ve ilişkilerde hazır kalıplar sunma ve sosyal bütünleşme gibi olumlu işlevleri yerine karşılamaktadır. Ayrıca, sosyal ilerlemeye karşı durma, bireylerin sosyal potansiyelini engelleme ve değişmeyi geciktirme gibi olumsuz işlevler de tüm kurumlarda olduğu gibi ailede de iki farklı karakteristiğini göstermektedir. Evrensel her kurumun faaliyetlerini gerçekleştiren ve aynı adla anılan evrensel gruplar vardır. Buna göre aile grubu temel yaşamsal gereksinimlerini elde etmek üzere bir araya gelerek birleşen bireylerden meydana gelir. Ailenin temel ihtiyaçları olarak psikososyal dayanışma, barınma beslenme, güvenlik, sosyalleşme, nişanlılık, evlilik, düğün, cinsel ihtiyaçların meşru yollardan tatmini, karşılıklı güven, çocukların doğumu ve düzenli bakımı, eğitimi ve yetiştirilmesi, cenaze ritüelleri vb. alt kurumları da kapsar.
Toplum, kurum, alt kurum, aile, birey, sosyoloji
Telif Hakkı (c) 2025 Alaaddin Yanardağ (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Telif Hakkı (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Sürdürülebilir Ekoturizm İçin CBS Tabanlı Eko-Kültürel Odak Rota Planlaması
Bu çalışmada, Selçuk-Efes bölgesinde Eko-Kültürel Odak Noktaları Tabanlı Rota Planlama yaklaşımı uygulanarak Meryem Ana Evi’nden Pamucak Sahili’ne uzanan yaklaşık 27 km uzunluğunda ve ortalama %5,9 eğime sahip bir ekoturizm rotası belirlenmiştir. Yöntem, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı Çok Kriterli Karar Analizi (ÇKKA) ve En Düşük Maliyetli Yol tekniklerinin saha doğrulaması ve yerel paydaş görüşmeleriyle bütünleştirilmesine dayanmaktadır. Rota, Meryem Ana Evi, Efes Antik Kenti, Yedi Uyuyanlar Mağarası, Aziz Yohannes Bazilikası, Artemis Tapınağı, Efes Müzesi, Şirince Köyü ve Pamucak sahili olmak üzere sekiz ekolojik ve kültürel nesneyi tematik bir zincir hâlinde birbirine bağlamaktadır. Analizler güzergâhın %68’inin doğal ve yarı-doğal alanlardan geçtiğini; 1. ve 3. derece sit alanlarına ortalama 228 m, Caretta caretta yuvalama alanlarına ise 220 m mesafede seyrettiğini göstermiştir. Mevcut yolların %82’sinin kullanılması yeni arazi açılmasını azaltmış; eğim değerlerinin çoğunlukla %10’un altında kalması farklı yaş grupları için yüksek fiziksel erişilebilirlik sağlamıştır. Saha doğrulaması ve Şirince’de 12 kişiyle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler, rotanın yerel halk tarafından ekonomik katkı potansiyeli nedeniyle güçlü biçimde desteklendiğini ortaya koymuştur.
Ekoturizm, nesne tabanlı rota planlama, coğrafi bilgi sistemleri, çok kriterli karar analizi, sürdürülebilir turizm
Telif Hakkı (c) 2025 Şadiye Şengöz (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Din Felsefesi Bağlamında Dini Çoğulculuk, Çeşitlilik ve Kapsayıcılık
Dini çoğulculuk, modern din felsefesinin merkezî tartışma alanlarından biri olup, farklı dini geleneklerin hakikat iddiaları karşısında nasıl bir epistemik ve teolojik tutum geliştirileceğine dair kapsamlı bir yaklaşımdır. Temel olarak, farklı dinlerin aynı nihai gerçekliğe yönelik çeşitli, kısmen örtüşen fakat birbirinden bağımsız sembolik ve doktrinel anlatılar sunduğunu savunur. Dini çoğulculuk, dini münhasırlık ve dini kapsayıcılık gibi alternatif yaklaşımlarla karşılaştırıldığında, daha radikal bir epistemolojik eşitlik savunur. Münhasırlık, yalnızca tek bir dinin kurtuluşa götürdüğünü ileri sürerken; kapsayıcılık, diğer dinlerin kısmi doğruluklar içerdiğini fakat nihai hakikatin belirli bir gelenekte bulunduğunu savunur. Çoğulculuk ise tüm dinlerin göz ardı edilmemesi gereken hakikat iddialarına sahip olduğunu, her birinin insanlığın dini tecrübesini anlamlandırmada özgün katkılar sunduğunu öne sürer. Bu yaklaşım, teolojik, etik ve sosyolojik düzlemlerde önemli tartışmalar doğurmuştur. Teolojik düzlemde, vahiy, peygamberlik ve kurtuluş kavramlarının yeniden yorumlanması gerektiği iddia edilir. Etik açıdan, dini çoğulculuk farklı inanç toplulukları arasında daha kapsayıcı, diyaloga dayalı ve barışçıl ilişkilerin teorik temelini oluşturur. Bu makalede dini çoğulculuk, dini kapsayıcılık ve dışlayıcılık akımlarına karşı cevap olarak ortaya çıkmış olan bir doktrin olması yönüyle ele alınacaktır.
Din, din felsefesi, dini çoğulculuk, dinlerin çeşitliliği, dini kapsayıcılık
Telif Hakkı (c) 2025 Ayşe Bayır Ocak- Nafiye Arsakay Çolak (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
İ’câzu’l-Kur’ân, Kur’ân’ın eşsiz bir kitap oluşunu ve eşsizlik yönlerini inceleyen tefsir ilmidir. Mâturîdî’nin Te’vîlâtu’l-Kur’ân adlı tefsirinde i’caz konusu incelenerek hazırlanan tezden üretilen bu makalede i’câzu’l-Kur’ân’ın kısaca genel hatları alınmış, daha sonra tefsir tarihi boyunca savunulan her bir i’câz yönü hakkında müfessirin görüşleri ortaya konmuştur. Bu çalışmaya göre Mâturîdî, Kur’ân’ın dil ve üslup, gayp haberleri, beşeriyetin ihtiyaçları karşılaması, telif, içerik ve Hz. Peygamber tarafından değiştirilememesi yönlerinden i’câzını savunur. İ’câz yönü olarak ifade etmeyip, Kur’ân’da böyle bir özellik olduğunu savunduğu, dolayısıyla yaklaştığı i’câz yönleri ise Kur’ân’ın tabiat ilimleri, Hz. Muhammed’i uyarma âyetleri oluşu, kolay ezberlenmesi, gönüllere tesiri ve sayısal i’câzıdır. Kur’ân’ın bütün ilimleri içerdiği ve fonetik yönden muciz olduğu şeklinde bazı âlimlerce savunulan i’câz yönlerine ise değinmemektedir. Bu durumda Mâturîdî’nin, Kur’ân i’câz’ını hem lafzında hem manasında gördüğü, bununla beraber manasına daha çok vurgu yaptığı sonucuna ulaşılır.
Tefsir, i’câz, tehaddî, Kur’ân’ın eşsizliği, mucize, Mâturîdî, Te’vîlât
Telif Hakkı (c) 2025 Mehmet Emin Kurt (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Gazzâlî’nin Eğitim Düşüncesinde Öğrenme Alanları
Bu çalışma, Gazzâlî’nin eğitim düşüncesinde yer alan öğrenme alanlarını inceleyerek modern eğitim bilimlerinde yatay hedefler olarak adlandırılan öğrenme boyutlarıyla karşılaştırmayı amaçlamaktadır. Eğitimde hedeflerin belirlenmesi, insanın nasıl tanımlandığı ve öğrenmenin hangi ontolojik zeminde ele alındığıyla doğrudan ilişkilidir. Modern eğitim bilimlerinde bilişsel, duyuşsal ve psikomotor alanlara dayanan öğrenme sınıflandırmaları öne çıkarken, İslam düşüncesinde bu kavramsal yapı sistematik bir başlık altında ele alınmamış; insan, bilgi, ahlâk ve davranışa ilişkin literatürün bütününe yayılmıştır. Gazzâlî’nin marifet–hal–amel üçlemesi bu bağlamda öğrenmenin zihinsel, duyuşsal ve davranışsal boyutlarını içeren özgün bir yaklaşım sunmaktadır. Araştırma, nitel paradigmada kavramsal analiz, doküman analizi ve karşılaştırmalı analiz yöntemleriyle yürütülmüş; Gazzâlî’nin temel eserleri birincil kaynak olarak incelenmiştir. Bulgular, Gazzâlî’nin öğrenme alanlarının birbirine bağlı, dengeli ve ahlâkî bir bütünlük üzerine kurulduğunu; bilgi, duygu ve davranış arasındaki uyumu merkeze aldığını göstermektedir. Gazzâlî’nin sistematiği, Bloom’un öğrenme alanlarıyla bazı yönlerden benzerlik göstermesine rağmen, ontolojik dayanak, amaç ve değer merkezli yaklaşım açısından önemli farklılıklara sahiptir. Çalışma, Gazzâlî’nin eğitim anlayışının modern yatay hedefler için teorik bir temel sunduğunu ve İslamî eğitim programlarının geliştirilmesinde özgün bir çerçeve ortaya koyduğunu göstermektedir.
Gazzâlî, öğrenme alanları, yatay hedefler, İslam eğitim düşüncesi, Bloom taksonomisi
Telif Hakkı (c) 2025 Bülent Uğur Koca (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Yapay Zekâ Felsefesi Üzerine Güncel Tartışmalar
Yapay Zekâ Felsefesi Üzerine Güncel Tartışmalar, ed. Nesibe Kantar, Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 282 s.
Telif Hakkı (c) 2025 Bahar Ok (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Bir topluma uzun vadede zarar veren en önemli etkenlerden biri, zamanla ortak değerlerinden ve farklılıkları bir araya getirme potansiyelinden uzaklaştırılmasıdır. Bu çalışmada, İsrail’in 1948’de kurulmasından yıllar önce düşünülen ve tüm engellere rağmen hayata geçirilen İbranicenin kutsal kitap dili olmaktan çıkarılıp günlük hayatta kullanılan bir dil haline getirilmesinden bahsedilecektir. Yahudiler farklı düzenlemelerle yaşadıkları ülkelerin dilini kullandıkları bir dünyada, “Eliezer Ben-Yehuda” isminde bir genç İbraniceyi konuşulan bir dil yapma sürecine girmiş ve bu genç adamı banker Rothschild ailesi maddi olarak sonuna kadar desteklemiştir. Tüm engellere ve zorluklara rağmen 1922 yılında İbranice Filistin’de resmi dil ilan edilmiş ve ana okullarında zorunlu olmuştur. Çalışmanın amacı; özellikle 7 Ekim 2023 sonrasında yaşanan soykırıma seyirci hâle getirilen insanlığın, “tek başıma ne yapabilirim” çıkmazına, ayrıca insana yatırım yapmanın önemine ve doğru hedefin elbet bir gün gerçekleşeceğine somut bir örnek vermektir. Böylelikle Yahudi milliyetçiliği olarak özetlenen “Siyonizm” tüm Yahudileri bir arada tutabilecek bir değer olarak, vadedilmiş topraklar üzerinden dinî saikleri kullanırken, en önemli sacayağı olan ortak dil konusunu 1900’lerin başında halletmiş ve geriye sadece toprak kısmı kalmıştır.
Filistin, İsrail, Siyonizm, Ben-Yehuda, dilin doğuşu
Telif Hakkı (c) 2025 Elif Atabaş (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Tanrı, Evren ve İnsan: Batalyevsî’nin Kitâbü’l-Hadâʾiḳ Eserine Dair Bazı Mülahazalar
İslâm felsefesi çalışmaları içerisinde eserlerin analizine yoğunlaşan araştırmalar gerek merkezi gerekse daha küçük çaplı eserlerle ilgili olarak farklı yaklaşımlardan oluşmaktadır. Bu makalede bu farklı yaklaşımlar çerçevesinde İbn Sîd el-Batalyevsî’nin (öl. 521/1127) Kitâbü’l-Ḥadâʾiḳ eserinde inşa ettiği felsefî yapının ana hatlarının değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Makalede eser, literatürdeki değerlendirmelerden farklı olarak kendi iç tutarlılığı ve bütünlüğü içerisinde değerlendirilmektedir. Bu bakımdan literatürde daha önce yapılan değerlendirmeler genel itibarıyla eserin tarihsel kökenlerine ve esere etki eden felsefî akımlara odaklanırken, bu çalışma eserin bütünlüğünü yine eserin kendisinden hareket ederek tekrardan inşa etmeye çalışmaktadır. Çalışmada bu amaca matuf olarak İbn Sîd el-Batalyevsî’nin Kitâbü’l-Ḥadâʾiḳ eserinin felsefî analizi yapılmaktadır. En genel anlamıyla çalışma, bu eserin hangi felsefî problem ya da problemler çerçevesinde kurgulandığını tespit etmektedir. Eser, Türkçe ve İngilizce literatürde yeteri kadar araştırılmamış bir çalışma olması nedeniyle ilk olarak hangi felsefî problemlere nasıl çözümler getirdiğinin tespit edilmesi gerekmektedir. Çalışmada bu maksatla eserin felsefî tezleri ön plana çıkarılırken, aynı zamanda Batalyevsî’nin İslam felsefe literatürüne katkıları da yine problematik bir yaklaşımla gösterilmektedir.
İslam felsefesi, felsefe-din ilişkisi, Tanrı, sudûr teorisi, nefs teorisi
Telif Hakkı (c) 2025 Rıza Tevfik Kalyoncu (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Enformel Emek Piyasasında Türkmenistanlı Göçmen Kadınların Deneyimleri
Bu makale, Türkmenistanlı göçmen kadınların Türkiye’de güvencesiz ve vasıfsız işlerde çalışmak zorunda kaldığını, bu süreçte hem ekonomik hem de toplumsal olarak görünür olmadığını, buna karşılık gündelik yaşamda çeşitli stratejiler geliştirerek direniş biçimleri ürettiğini anlatmaktadır. Çalışmada, Türkiye’de enformel emek piyasasında çalışan Türkmenistanlı göçmen kadınların deneyimleri; göç, toplumsal cinsiyet ve emek kesişiminde ele alınmıştır. Araştırma, İstanbul’un Üsküdar ilçesinde yaşayan 18 Türkmenistanlı kadınla yapılan derinlemesine mülakatlara dayanmaktadır. Katılımcıların büyük bölümü ev içi temizlik, yaşlı ve çocuk bakımı gibi alanlarda, sigortasız ve güvencesiz koşullarda çalışmaktadır. Eğitimli katılımcıların çoğu, kendi ülkelerinde kazandıkları mesleki niteliklere rağmen vasıfsız işlerde istihdam edilmekte, bu da kültürel sermayelerinin göç bağlamında değersizleşmesine yol açmaktadır. Çalışma, Arlie Hochschild’in küresel bakım zinciri, Pierre Bourdieu’nün sermaye ve habitus kavramları, Robert Castel’in güvencesizlik rejimi, Michel Foucault’nun biyopolitika anlayışı, Erving Goffman’ın damgalama kuramı ve Abdelmalek Sayad’ın çifte yokluk yaklaşımı temelinde kurgulanmıştır. Bulgular, göçmen kadınların hem geldikleri toplumda hem de yerleştikleri toplumda tam anlamıyla aidiyet kuramadıklarını; bu nedenle ekonomik, duygusal ve kimliksel düzeylerde görünmez olduklarını ortaya koymaktadır.
Göçmen kadınlar, enformel emek, çifte yokluk, bakım emeği, güvencesizlik, kimlik stratejileri, toplumsal cinsiyet
Telif Hakkı (c) 2025 İrfan Cantepe (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Bu makalenin konusu Michel Henry’nin “öz-görünüş” kavramının, Hegel, Lacan ve Kant’ın felsefeleriyle kurulabilecek muhtemel irtibatlarını tespit etmektir. Henry fenomenolojinin ana kavramlarından ve yöntemlerinden olan “yönelimsellik” kavramının tenkidini yapmakta ve görünüşün yalnızca fenomenal nesnelerin görünüşü olmadığını, aynı zamanda ve çok daha temel bir seviyede bir “öz-görünüş” olduğunu ifade etmektedir. Öz-görünüş, öz-etkilenimin muhiti olan “hayat”a dâhildir ve burada var olur. Fakat görünüşün saf hâli olarak öz-görünüşün mümeyyiz vasfı, görünmemesidir. Bütün bir görünüşü mümkün kıldığı hâlde kendisi görünürlükten mahrum veya vâreste olan öz-görünüş kavramının arz ettiği paradoks, bizi Hegel’in “Mutlak Bilme”, Lacan’ın “Gerçek” ve Kant’ın “kendinde-şey” gibi kavramlarıyla arasındaki irtibatları tavzih etmeye sevk etmektedir.
Henry, yönelimsellik, görünüş, mutlak bilme, gerçek, kendinde-şey
Telif Hakkı (c) 2025 Bilal Öğüt (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Mantıkta Tanım Sorunu Bağlamında Cabir b. Hayyan’ın Tanım Konusundaki Görüşleri
Tanım meselesi mantık, epistemoloji, ontoloji ve metodoloji gibi disiplinlerde kendisini gösteren bir konudur. Klasik mantıkta tanım sorunu birçok düşünür tarafından beş tümel üzerinden izah edilmiştir. Aristoteles ve onun mantık geleneğine bağlı filozoflar beş tümele uygun açıklamalarda bulunarak tanımın ve betimlemenin sınırlarını çizmişlerdir. Bu minvalde mantığın tarihsel akışı içinde tanım mevzusu, birçok düşünürün üzerinde sıklıkla durmuş olduğu konu olmuştur. Bu isimlerden birisi de 8. yüzyılda yaşamış olduğu rivayet edilen Cabir B. Hayyan’dır. O, Tanımlar Kitabı (Kitabu'l-Hudud) adlı çalışmasında tanım meselesini ayrıntılı bir şekilde kaleme almıştır. Bu eserinde Hayyan, mantıkta tanımın mahiyetinin ve sınırlarının ne olduğuna ilişkin önemli açıklamalarda bulunmuştur. Çalışmada ilk olarak Cabir B. Hayyan’ın hayatı, ilmi ve eserleri hakkında bilgiler verilmiştir. Bilhassa Cabir B. Hayyan’ın yaygın bilinen kimyager kimliği dışında mantıkçı yönüne dikkat çekilmiştir. Bu bağlamda Hayyan’ın felsefe ve mantık ilmine katkılarından bahsedilmiştir. Akabinde Hayyan’ın ilimleri sınıflandırırken kullanmış olduğu yönteme yer verilmiştir. Son olarak mantıkta tanım sorunu bağlamında Hayyan’ın tanım ve betimleme hakkındaki görüşlerine değinilmiştir.
Cabir b. Hayyan, mantık, tanım, betimleme, beş tümel
Telif Hakkı (c) 2025 Mehmet Aydın (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Arap Gramerinde Edat Kavramının Tartışmalı Yönleri
Bu çalışma, Arap dili gramerinde önemli bir tartışma konusu olan “edat” kavramını tarihsel ve teorik boyutlarıyla ele almakta; tanımı, yapısı, işlevi ve anlamı etrafında şekillenen ihtilafları incelemektedir. Başta Basra ve Kûfe ekolleri olmak üzere, klasik nahiv âlimlerinin edata dair görüşleri karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Araştırma, betimsel ve analitik bir yöntemle gerçekleştirilmiş; klasik gramer metinlerinden seçilen örnekler yoluyla farklı dönemlerde edat kavramına yüklenen anlamların değişimi takip edilmiştir. Edatların sadece “hurûfü’l-meʿânî” olarak değil, zamanla isim, fiil ve zarfları da kapsayan geniş bir gramer kategorisine dönüştüğü ortaya konmuştur. Bu bağlamda, edatların yapısal çeşitliliği, cümle içindeki görevleri ve anlam farklılıkları ayrıntılı olarak değerlendirilmiş; nahiv terimlerinin oluşum sürecindeki yerleri tartışılmıştır. Sonuç olarak, edat kavramının Arap dilbilgisinde kavramsal bir dönüşüme uğradığı ve teorik gramer anlayışının gelişimine katkı sağladığı tespit edilmiştir.
Arap dili, edat, nahiv, hurûfü’l-meʿânî, Basra ekolü, Kûfe ekolü, gramer teorisi, anlam ihtilafı
Telif Hakkı (c) 2025 Güler Koca (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Gramer-Mantık Tartışmalarında Farklı Bir Soluk: İbnü's-Sîd el-Batalyevsî ve Dil Anlayışı
Bu makale, Endülüs’te yetişen önemli bir dil ve nahiv âlimlerinden İbnü’s-Sîd el-Batalyevsî’nin (1052–1127) Arap nahiv ilmine kuramsal ve uygulamalı düzlemde yaklaşımını ele almayı amaçlamaktadır. Bunu yaparken de onun, klasik Basra - Kûfe nahiv ekolleri geleneğini özümsediği; yaşadığı dönem ve coğrafya etkisiyle genel olarak dile ve mantık ilmine yaklaşımı ortaya konulacaktır. Batalyevsî, klasik Basra-Kûfe nahiv okullarıyla kurduğu ilişki ile beraber gramer kuramlarına yönelik eleştirel yaklaşım sergileyerek onu Arap dil ilimleri içindeki özgün konumda olmasını sağlamıştır. Özellikle Islâhu’l-halel fî kitâbi’l-Cümel ve el-Mesâil ve’l-ecvibe adlı eserleri merkeze alınarak, terim tartışmaları, cümle çözümlemeleri ve i‘rab kurallarına dair esnek yaklaşımları analiz ederek vurgulanacaktır. Bu bağlamda Batalyevsî’nin görüşleri, klasik nahiv metinleriyle karşılaştırmalı biçimde yorumlanmıştır. Makalede ayrıca el-Mesâil ve’l-ecvibe adlı eserinde yer alan “Darabe Zeydün ‘Amran” başlıklı risaleye özel bir yer ayrılmıştır. Bu risale, fiil–fâil–mef‘ûl ilişkisi, öğe dizilişi, hakikat–mecaz ayrımı ve anlam çoğulluğu gibi konularda sergilediği çözümlemelerle, onun gramer çözümlemesini felsefî düzleme taşıdığını göstermektedir.
Nahiv, mantık, gramer terimleri, Batalyevsî, Endülüs Gramer Ekolü, ıslâhu’l-halel, el-mesâil ve’l-ecvibe.
Telif Hakkı (c) 2024 Cihangir Ecer- Mehmet Şirin Çınar (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Hızın Sanatsal İfadesi: Resim ve Şiir Üzerinden Bir Okuma
Bu makalede hızın, yavaşlığın, genel olarak hareketin sanatsal ifadesinin nasıl mümkün olduğunu resim ve şiir üzerinden ele alıyoruz. Hızın, yavaşlığın, genel olarak hareketin şiirde sanatsal ifadesinin üç yolla mümkün olduğunu görmekteyiz: Sesin reel zamansal akışının düzenlenmesiyle, tasvîrî-imgesel yolla ve iç zaman bilinç akışının seyriyle. Bununla diğer iki yolun iç zaman bilinç akışının seyrine tesir etiklerini de görüyoruz. Şiirde bunları biz yekpare gibi yaşamaktayız. Ama bunları somut olarak da ayırt edebiliyoruz. Mutlak hızı, hatta gözümüzün takip edemeyeceği hızı hareketin ifadesi üzerinden göstermenin imkansız olduğunu, en azından çok zorlaştığını gördük. Bu da bizi paradoksal bir şekilde hızı hareketsizlik üzerinden ifade etmeye götürmektedir. Tanpınar’ın şiirde yaptığına yakın bir şeyi Duchamp resimde yapmaktadır. Resimde ise hareket ve hızın algılarımızı yanıltacak bir kompozisyon, yani illüzyonla ve çağrışım yoluyla ifade edildiğini; Duchamp’ın ise tam tersi bir stratejiyle, yani bozuk algının kompozisyonuyla bozuk olmayan algının izlenimini vererek hızı ifade ettiğini, böylece üçüncü bir yolu denediğini gördük. İncelediğimiz diğer eserler algılarımızı manipüle ederek, olmayan bir şeyin olmuş göstererek hız ve hareketi ifade ederken, Duchamp gözümüzün takip edemeyeceği kadar hızlı bir nesneyi seyrederkenki algı tecrübemizin resmini vererek, çok daha gerçekçi bir tarzda hızı ifade etmiştir. Duchamp’ın söz konusu çalışmasında kesinlikle algımızı yanıltmaya dönük bir hamle yoktur. Aksine gerçek algımız neyse onu olduğu gibi resmetmiştir. Ama biz bir şeyin son sürat hareket ettiğini ancak ve ancak algımızda onu bozuk, çarpık, silik, parçaları birbiri içine geçmiş gibi gördüğümüzde anlamaktayız. Duchamp’ın resmi bu açıdan çok gerçekçidir. Bu açıdan hem Tanpınar’ın Ne İçindeyim Zamanın adlı şiiri, hem de Duchamp’ın Merdivenden İnen Çıplak adlı resmi ve elbette Yahya Kemal’in olabilecek en mümkün yavaşlığın ifadesi olarak Çubuklu Gazeli şiiri de birer şaheserdir.
Resim ve hız, şiir ve hız, sanat ve hız, Duchamp, Yahya Kemal, Tanpınar.
Telif Hakkı (c) 2025 Habip Türker (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Telif Hakkı (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Erol Çetin, İnancın İman Hayatına Yansıması Bağlamında Deizm Eleştirisi (Adıyaman: İksad Yayınevi, 2018, 90 ss.
Telif Hakkı (c) 2024 Osman Bayraktutan (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Mimari Bezemede Kullanılan Çinilerde Karşılaşılan Sorunlar: Tarihi Yarımada Örneği
Tarihi Yarımada, İstanbul’un en eski yerleşim yerlerinden biri olarak Bizans, Roma ve Osmanlı İmparatorluğu’nun hüküm sürdüğü; İstanbul Boğazı, Haliç ve Marmara Denizi ile çevrili bir bölgedir. 1985 yılında UNESCO tarafından “Dünya Miras Listesi’’ne alınmıştır. Ticari ve kültürel faaliyetlerin merkezi haline gelen Tarihi Yarımada’nın her bir sokağı tarihe tanıklık etmiş, kültürel izler taşımaktadır. Tarihi Yarımada’da Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi mimarisinde, yapıların bezemesinde çoğunlukla İznik’ten veya Kütahya’dan sipariş edilen çini kullanılmıştır. Osmanlı Döneminde daha çok dini mimaride gördüğümüz çiniler, 20. yüzyılın başlarında kamu alanlarında ve konutlarda kullanılmaya başlanmıştır. Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi olarak adlandırılan bu dönem yapılarında Neoklasik üslup görülmektedir. Tarihi yapıların dış veya iç cephesinde kullanılan çiniler Kütahya'dan sipariş edilmiştir. Çiniler genellikle yapıların giriş cephesinde yoğunlaşmış; pencere, kapı alınlıkları, saçak altları ya da ayrı panolar olarak kullanılmıştır. Bu çalışmada 20. yüzyıl Tarihi Yarımada’da bulunan çinili yapılardan konunun niteliğine uygun olanlar seçilmiş ve sınırlandırma getirilmiştir. Çalışma kapsamına dahil edilen tarihi çinili yapıların bezemesinde kullanılan çinilerin karşılaştığı sorunlar ele alınmış, bunlara yönelik öneriler getirilmiştir.
Tarihi Yarımada, mimari bezeme, çini, koruma, onarım.
Telif Hakkı (c) 2024 Ebru Köse (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
İtikadî Mezheplerin Etkileşiminde Siyasetin ve Coğrafyanın Etkisi: Bağdat Örneği
İslâmiyet'in fetihler yoluyla hızla yayılması, Müslümanların farklı din ve kültürlerle karşılaşmasını da beraberinde getirmiştir. Müslümanların fethettikleri bu bölgelerde, Hristiyanlık, Yahudilik, Mecûsîlik ve Maniheizm gibi çeşitli inançlara mensup toplumlar yaşamaktaydı. Müslümanların bu toplumlarla bir arada yaşamanın bir sonucu olarak itkadî anlamda problemler ortaya çıkmış ve bu problemler insanların zihin dünyasını meşgul etmiştir. Bu çalışmada özellikle Bağdat coğrafyasının seçilmesinin nedeni, şehrin kozmopolit yapıya sahip olması ve zikredilen düşünce gruplarını bünyesinde barındırmasıdır. Siyasîler tarafından Bağdat’ta oluşturulan entelektüel atmosfer, itikadî mezhepler üzerinde de etkili olmuştur. Tercüme faaliyetlerinin etkisiyle yeni fikirlerin Müslümanlar arasında tartışılmaya başlaması, yeni itikadî fikirlerin ortaya çıkması ve kelâm ilminde problemlere yaklaşımda aklı öncelemeyen itikadî mezheplerin söylemlerinde yumuşamaların olması, bu entelektüel atmosferin bir sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla bu makalede öncelikle Bağdat şehrinin kuruluşu ele alınacak daha sonra siyasîler tarafından oluşturulan ilmî atmosfere değinilecek ve bu entelektüel ortamın itikadî mezheplerin etkileşimine katkısı ortaya konmaya çalışılacaktır.
Mu’tezîle, Eş`arîlik, Hanbelîlik, Abbâsiler, Bağdat, Büveyhîler.
Telif Hakkı (c) 2024 Mustafa Karatay (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0