Disiplinlerarası Sosyal Bilimler Dergisi
<span style="color: rgba(0, 0, 0, 0.87); font-family: 'Noto Sans', -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', Roboto, Oxygen-Sans, Ubuntu, Cantarell, 'Helvetica Neue', sans-serif; font-size: 14px; font-style: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: 2; text-align: start; text-indent: 0px; text-transform: none; widows: 2; word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px; white-space: normal; background-color: #ffffff; text-decoration-thickness: initial; text-decoration-style: initial; text-decoration-color: initial; display: inline !important; float: none;">Bu kısımda Jenerik dosyası ve İçindekiler yer almaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Sürdürülebilir Ekoturizm İçin CBS Tabanlı Eko-Kültürel Odak Rota Planlaması
Bu çalışmada, Selçuk-Efes bölgesinde Eko-Kültürel Odak Noktaları Tabanlı Rota Planlama yaklaşımı uygulanarak Meryem Ana Evi’nden Pamucak Sahili’ne uzanan yaklaşık 27 km uzunluğunda ve ortalama %5,9 eğime sahip bir ekoturizm rotası belirlenmiştir. Yöntem, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı Çok Kriterli Karar Analizi (ÇKKA) ve En Düşük Maliyetli Yol tekniklerinin saha doğrulaması ve yerel paydaş görüşmeleriyle bütünleştirilmesine dayanmaktadır. Rota, Meryem Ana Evi, Efes Antik Kenti, Yedi Uyuyanlar Mağarası, Aziz Yohannes Bazilikası, Artemis Tapınağı, Efes Müzesi, Şirince Köyü ve Pamucak sahili olmak üzere sekiz ekolojik ve kültürel nesneyi tematik bir zincir hâlinde birbirine bağlamaktadır. Analizler güzergâhın %68’inin doğal ve yarı-doğal alanlardan geçtiğini; 1. ve 3. derece sit alanlarına ortalama 228 m, Caretta caretta yuvalama alanlarına ise 220 m mesafede seyrettiğini göstermiştir. Mevcut yolların %82’sinin kullanılması yeni arazi açılmasını azaltmış; eğim değerlerinin çoğunlukla %10’un altında kalması farklı yaş grupları için yüksek fiziksel erişilebilirlik sağlamıştır. Saha doğrulaması ve Şirince’de 12 kişiyle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler, rotanın yerel halk tarafından ekonomik katkı potansiyeli nedeniyle güçlü biçimde desteklendiğini ortaya koymuştur.
Ekoturizm, nesne tabanlı rota planlama, coğrafi bilgi sistemleri, çok kriterli karar analizi, sürdürülebilir turizm
Telif Hakkı (c) 2025 Şadiye Şengöz (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Din Felsefesi Bağlamında Dini Çoğulculuk, Çeşitlilik ve Kapsayıcılık
Dini çoğulculuk, modern din felsefesinin merkezî tartışma alanlarından biri olup, farklı dini geleneklerin hakikat iddiaları karşısında nasıl bir epistemik ve teolojik tutum geliştirileceğine dair kapsamlı bir yaklaşımdır. Temel olarak, farklı dinlerin aynı nihai gerçekliğe yönelik çeşitli, kısmen örtüşen fakat birbirinden bağımsız sembolik ve doktrinel anlatılar sunduğunu savunur. Dini çoğulculuk, dini münhasırlık ve dini kapsayıcılık gibi alternatif yaklaşımlarla karşılaştırıldığında, daha radikal bir epistemolojik eşitlik savunur. Münhasırlık, yalnızca tek bir dinin kurtuluşa götürdüğünü ileri sürerken; kapsayıcılık, diğer dinlerin kısmi doğruluklar içerdiğini fakat nihai hakikatin belirli bir gelenekte bulunduğunu savunur. Çoğulculuk ise tüm dinlerin göz ardı edilmemesi gereken hakikat iddialarına sahip olduğunu, her birinin insanlığın dini tecrübesini anlamlandırmada özgün katkılar sunduğunu öne sürer. Bu yaklaşım, teolojik, etik ve sosyolojik düzlemlerde önemli tartışmalar doğurmuştur. Teolojik düzlemde, vahiy, peygamberlik ve kurtuluş kavramlarının yeniden yorumlanması gerektiği iddia edilir. Etik açıdan, dini çoğulculuk farklı inanç toplulukları arasında daha kapsayıcı, diyaloga dayalı ve barışçıl ilişkilerin teorik temelini oluşturur. Bu makalede dini çoğulculuk, dini kapsayıcılık ve dışlayıcılık akımlarına karşı cevap olarak ortaya çıkmış olan bir doktrin olması yönüyle ele alınacaktır.
Din, din felsefesi, dini çoğulculuk, dinlerin çeşitliliği, dini kapsayıcılık
Telif Hakkı (c) 2025 Ayşe Bayır Ocak- Nafiye Arsakay Çolak (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
İ’câzu’l-Kur’ân, Kur’ân’ın eşsiz bir kitap oluşunu ve eşsizlik yönlerini inceleyen tefsir ilmidir. Mâturîdî’nin Te’vîlâtu’l-Kur’ân adlı tefsirinde i’caz konusu incelenerek hazırlanan tezden üretilen bu makalede i’câzu’l-Kur’ân’ın kısaca genel hatları alınmış, daha sonra tefsir tarihi boyunca savunulan her bir i’câz yönü hakkında müfessirin görüşleri ortaya konmuştur. Bu çalışmaya göre Mâturîdî, Kur’ân’ın dil ve üslup, gayp haberleri, beşeriyetin ihtiyaçları karşılaması, telif, içerik ve Hz. Peygamber tarafından değiştirilememesi yönlerinden i’câzını savunur. İ’câz yönü olarak ifade etmeyip, Kur’ân’da böyle bir özellik olduğunu savunduğu, dolayısıyla yaklaştığı i’câz yönleri ise Kur’ân’ın tabiat ilimleri, Hz. Muhammed’i uyarma âyetleri oluşu, kolay ezberlenmesi, gönüllere tesiri ve sayısal i’câzıdır. Kur’ân’ın bütün ilimleri içerdiği ve fonetik yönden muciz olduğu şeklinde bazı âlimlerce savunulan i’câz yönlerine ise değinmemektedir. Bu durumda Mâturîdî’nin, Kur’ân i’câz’ını hem lafzında hem manasında gördüğü, bununla beraber manasına daha çok vurgu yaptığı sonucuna ulaşılır.
Tefsir, i’câz, tehaddî, Kur’ân’ın eşsizliği, mucize, Mâturîdî, Te’vîlât
Telif Hakkı (c) 2025 Mehmet Emin Kurt (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Gazzâlî’nin Eğitim Düşüncesinde Öğrenme Alanları
Bu çalışma, Gazzâlî’nin eğitim düşüncesinde yer alan öğrenme alanlarını inceleyerek modern eğitim bilimlerinde yatay hedefler olarak adlandırılan öğrenme boyutlarıyla karşılaştırmayı amaçlamaktadır. Eğitimde hedeflerin belirlenmesi, insanın nasıl tanımlandığı ve öğrenmenin hangi ontolojik zeminde ele alındığıyla doğrudan ilişkilidir. Modern eğitim bilimlerinde bilişsel, duyuşsal ve psikomotor alanlara dayanan öğrenme sınıflandırmaları öne çıkarken, İslam düşüncesinde bu kavramsal yapı sistematik bir başlık altında ele alınmamış; insan, bilgi, ahlâk ve davranışa ilişkin literatürün bütününe yayılmıştır. Gazzâlî’nin marifet–hal–amel üçlemesi bu bağlamda öğrenmenin zihinsel, duyuşsal ve davranışsal boyutlarını içeren özgün bir yaklaşım sunmaktadır. Araştırma, nitel paradigmada kavramsal analiz, doküman analizi ve karşılaştırmalı analiz yöntemleriyle yürütülmüş; Gazzâlî’nin temel eserleri birincil kaynak olarak incelenmiştir. Bulgular, Gazzâlî’nin öğrenme alanlarının birbirine bağlı, dengeli ve ahlâkî bir bütünlük üzerine kurulduğunu; bilgi, duygu ve davranış arasındaki uyumu merkeze aldığını göstermektedir. Gazzâlî’nin sistematiği, Bloom’un öğrenme alanlarıyla bazı yönlerden benzerlik göstermesine rağmen, ontolojik dayanak, amaç ve değer merkezli yaklaşım açısından önemli farklılıklara sahiptir. Çalışma, Gazzâlî’nin eğitim anlayışının modern yatay hedefler için teorik bir temel sunduğunu ve İslamî eğitim programlarının geliştirilmesinde özgün bir çerçeve ortaya koyduğunu göstermektedir.
Gazzâlî, öğrenme alanları, yatay hedefler, İslam eğitim düşüncesi, Bloom taksonomisi
Telif Hakkı (c) 2025 Bülent Uğur Koca (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Yapay Zekâ Felsefesi Üzerine Güncel Tartışmalar
Yapay Zekâ Felsefesi Üzerine Güncel Tartışmalar, ed. Nesibe Kantar, Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 282 s.
Telif Hakkı (c) 2025 Bahar Ok (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Bir topluma uzun vadede zarar veren en önemli etkenlerden biri, zamanla ortak değerlerinden ve farklılıkları bir araya getirme potansiyelinden uzaklaştırılmasıdır. Bu çalışmada, İsrail’in 1948’de kurulmasından yıllar önce düşünülen ve tüm engellere rağmen hayata geçirilen İbranicenin kutsal kitap dili olmaktan çıkarılıp günlük hayatta kullanılan bir dil haline getirilmesinden bahsedilecektir. Yahudiler farklı düzenlemelerle yaşadıkları ülkelerin dilini kullandıkları bir dünyada, “Eliezer Ben-Yehuda” isminde bir genç İbraniceyi konuşulan bir dil yapma sürecine girmiş ve bu genç adamı banker Rothschild ailesi maddi olarak sonuna kadar desteklemiştir. Tüm engellere ve zorluklara rağmen 1922 yılında İbranice Filistin’de resmi dil ilan edilmiş ve ana okullarında zorunlu olmuştur. Çalışmanın amacı; özellikle 7 Ekim 2023 sonrasında yaşanan soykırıma seyirci hâle getirilen insanlığın, “tek başıma ne yapabilirim” çıkmazına, ayrıca insana yatırım yapmanın önemine ve doğru hedefin elbet bir gün gerçekleşeceğine somut bir örnek vermektir. Böylelikle Yahudi milliyetçiliği olarak özetlenen “Siyonizm” tüm Yahudileri bir arada tutabilecek bir değer olarak, vadedilmiş topraklar üzerinden dinî saikleri kullanırken, en önemli sacayağı olan ortak dil konusunu 1900’lerin başında halletmiş ve geriye sadece toprak kısmı kalmıştır.
Filistin, İsrail, Siyonizm, Ben-Yehuda, dilin doğuşu
Telif Hakkı (c) 2025 Elif Atabaş (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Tanrı, Evren ve İnsan: Batalyevsî’nin Kitâbü’l-Hadâʾiḳ Eserine Dair Bazı Mülahazalar
İslâm felsefesi çalışmaları içerisinde eserlerin analizine yoğunlaşan araştırmalar gerek merkezi gerekse daha küçük çaplı eserlerle ilgili olarak farklı yaklaşımlardan oluşmaktadır. Bu makalede bu farklı yaklaşımlar çerçevesinde İbn Sîd el-Batalyevsî’nin (öl. 521/1127) Kitâbü’l-Ḥadâʾiḳ eserinde inşa ettiği felsefî yapının ana hatlarının değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Makalede eser, literatürdeki değerlendirmelerden farklı olarak kendi iç tutarlılığı ve bütünlüğü içerisinde değerlendirilmektedir. Bu bakımdan literatürde daha önce yapılan değerlendirmeler genel itibarıyla eserin tarihsel kökenlerine ve esere etki eden felsefî akımlara odaklanırken, bu çalışma eserin bütünlüğünü yine eserin kendisinden hareket ederek tekrardan inşa etmeye çalışmaktadır. Çalışmada bu amaca matuf olarak İbn Sîd el-Batalyevsî’nin Kitâbü’l-Ḥadâʾiḳ eserinin felsefî analizi yapılmaktadır. En genel anlamıyla çalışma, bu eserin hangi felsefî problem ya da problemler çerçevesinde kurgulandığını tespit etmektedir. Eser, Türkçe ve İngilizce literatürde yeteri kadar araştırılmamış bir çalışma olması nedeniyle ilk olarak hangi felsefî problemlere nasıl çözümler getirdiğinin tespit edilmesi gerekmektedir. Çalışmada bu maksatla eserin felsefî tezleri ön plana çıkarılırken, aynı zamanda Batalyevsî’nin İslam felsefe literatürüne katkıları da yine problematik bir yaklaşımla gösterilmektedir.
İslam felsefesi, felsefe-din ilişkisi, Tanrı, sudûr teorisi, nefs teorisi
Telif Hakkı (c) 2025 Rıza Tevfik Kalyoncu (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Enformel Emek Piyasasında Türkmenistanlı Göçmen Kadınların Deneyimleri
Bu makale, Türkmenistanlı göçmen kadınların Türkiye’de güvencesiz ve vasıfsız işlerde çalışmak zorunda kaldığını, bu süreçte hem ekonomik hem de toplumsal olarak görünür olmadığını, buna karşılık gündelik yaşamda çeşitli stratejiler geliştirerek direniş biçimleri ürettiğini anlatmaktadır. Çalışmada, Türkiye’de enformel emek piyasasında çalışan Türkmenistanlı göçmen kadınların deneyimleri; göç, toplumsal cinsiyet ve emek kesişiminde ele alınmıştır. Araştırma, İstanbul’un Üsküdar ilçesinde yaşayan 18 Türkmenistanlı kadınla yapılan derinlemesine mülakatlara dayanmaktadır. Katılımcıların büyük bölümü ev içi temizlik, yaşlı ve çocuk bakımı gibi alanlarda, sigortasız ve güvencesiz koşullarda çalışmaktadır. Eğitimli katılımcıların çoğu, kendi ülkelerinde kazandıkları mesleki niteliklere rağmen vasıfsız işlerde istihdam edilmekte, bu da kültürel sermayelerinin göç bağlamında değersizleşmesine yol açmaktadır. Çalışma, Arlie Hochschild’in küresel bakım zinciri, Pierre Bourdieu’nün sermaye ve habitus kavramları, Robert Castel’in güvencesizlik rejimi, Michel Foucault’nun biyopolitika anlayışı, Erving Goffman’ın damgalama kuramı ve Abdelmalek Sayad’ın çifte yokluk yaklaşımı temelinde kurgulanmıştır. Bulgular, göçmen kadınların hem geldikleri toplumda hem de yerleştikleri toplumda tam anlamıyla aidiyet kuramadıklarını; bu nedenle ekonomik, duygusal ve kimliksel düzeylerde görünmez olduklarını ortaya koymaktadır.
Göçmen kadınlar, enformel emek, çifte yokluk, bakım emeği, güvencesizlik, kimlik stratejileri, toplumsal cinsiyet
Telif Hakkı (c) 2025 İrfan Cantepe (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Bu makalenin konusu Michel Henry’nin “öz-görünüş” kavramının, Hegel, Lacan ve Kant’ın felsefeleriyle kurulabilecek muhtemel irtibatlarını tespit etmektir. Henry fenomenolojinin ana kavramlarından ve yöntemlerinden olan “yönelimsellik” kavramının tenkidini yapmakta ve görünüşün yalnızca fenomenal nesnelerin görünüşü olmadığını, aynı zamanda ve çok daha temel bir seviyede bir “öz-görünüş” olduğunu ifade etmektedir. Öz-görünüş, öz-etkilenimin muhiti olan “hayat”a dâhildir ve burada var olur. Fakat görünüşün saf hâli olarak öz-görünüşün mümeyyiz vasfı, görünmemesidir. Bütün bir görünüşü mümkün kıldığı hâlde kendisi görünürlükten mahrum veya vâreste olan öz-görünüş kavramının arz ettiği paradoks, bizi Hegel’in “Mutlak Bilme”, Lacan’ın “Gerçek” ve Kant’ın “kendinde-şey” gibi kavramlarıyla arasındaki irtibatları tavzih etmeye sevk etmektedir.
Henry, yönelimsellik, görünüş, mutlak bilme, gerçek, kendinde-şey
Telif Hakkı (c) 2025 Bilal Öğüt (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Mantıkta Tanım Sorunu Bağlamında Cabir b. Hayyan’ın Tanım Konusundaki Görüşleri
Tanım meselesi mantık, epistemoloji, ontoloji ve metodoloji gibi disiplinlerde kendisini gösteren bir konudur. Klasik mantıkta tanım sorunu birçok düşünür tarafından beş tümel üzerinden izah edilmiştir. Aristoteles ve onun mantık geleneğine bağlı filozoflar beş tümele uygun açıklamalarda bulunarak tanımın ve betimlemenin sınırlarını çizmişlerdir. Bu minvalde mantığın tarihsel akışı içinde tanım mevzusu, birçok düşünürün üzerinde sıklıkla durmuş olduğu konu olmuştur. Bu isimlerden birisi de 8. yüzyılda yaşamış olduğu rivayet edilen Cabir B. Hayyan’dır. O, Tanımlar Kitabı (Kitabu'l-Hudud) adlı çalışmasında tanım meselesini ayrıntılı bir şekilde kaleme almıştır. Bu eserinde Hayyan, mantıkta tanımın mahiyetinin ve sınırlarının ne olduğuna ilişkin önemli açıklamalarda bulunmuştur. Çalışmada ilk olarak Cabir B. Hayyan’ın hayatı, ilmi ve eserleri hakkında bilgiler verilmiştir. Bilhassa Cabir B. Hayyan’ın yaygın bilinen kimyager kimliği dışında mantıkçı yönüne dikkat çekilmiştir. Bu bağlamda Hayyan’ın felsefe ve mantık ilmine katkılarından bahsedilmiştir. Akabinde Hayyan’ın ilimleri sınıflandırırken kullanmış olduğu yönteme yer verilmiştir. Son olarak mantıkta tanım sorunu bağlamında Hayyan’ın tanım ve betimleme hakkındaki görüşlerine değinilmiştir.
Cabir b. Hayyan, mantık, tanım, betimleme, beş tümel
Telif Hakkı (c) 2025 Mehmet Aydın (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Arap Gramerinde Edat Kavramının Tartışmalı Yönleri
Bu çalışma, Arap dili gramerinde önemli bir tartışma konusu olan “edat” kavramını tarihsel ve teorik boyutlarıyla ele almakta; tanımı, yapısı, işlevi ve anlamı etrafında şekillenen ihtilafları incelemektedir. Başta Basra ve Kûfe ekolleri olmak üzere, klasik nahiv âlimlerinin edata dair görüşleri karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Araştırma, betimsel ve analitik bir yöntemle gerçekleştirilmiş; klasik gramer metinlerinden seçilen örnekler yoluyla farklı dönemlerde edat kavramına yüklenen anlamların değişimi takip edilmiştir. Edatların sadece “hurûfü’l-meʿânî” olarak değil, zamanla isim, fiil ve zarfları da kapsayan geniş bir gramer kategorisine dönüştüğü ortaya konmuştur. Bu bağlamda, edatların yapısal çeşitliliği, cümle içindeki görevleri ve anlam farklılıkları ayrıntılı olarak değerlendirilmiş; nahiv terimlerinin oluşum sürecindeki yerleri tartışılmıştır. Sonuç olarak, edat kavramının Arap dilbilgisinde kavramsal bir dönüşüme uğradığı ve teorik gramer anlayışının gelişimine katkı sağladığı tespit edilmiştir.
Arap dili, edat, nahiv, hurûfü’l-meʿânî, Basra ekolü, Kûfe ekolü, gramer teorisi, anlam ihtilafı
Telif Hakkı (c) 2025 Güler Koca (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Gramer-Mantık Tartışmalarında Farklı Bir Soluk: İbnü's-Sîd el-Batalyevsî ve Dil Anlayışı
Bu makale, Endülüs’te yetişen önemli bir dil ve nahiv âlimlerinden İbnü’s-Sîd el-Batalyevsî’nin (1052–1127) Arap nahiv ilmine kuramsal ve uygulamalı düzlemde yaklaşımını ele almayı amaçlamaktadır. Bunu yaparken de onun, klasik Basra - Kûfe nahiv ekolleri geleneğini özümsediği; yaşadığı dönem ve coğrafya etkisiyle genel olarak dile ve mantık ilmine yaklaşımı ortaya konulacaktır. Batalyevsî, klasik Basra-Kûfe nahiv okullarıyla kurduğu ilişki ile beraber gramer kuramlarına yönelik eleştirel yaklaşım sergileyerek onu Arap dil ilimleri içindeki özgün konumda olmasını sağlamıştır. Özellikle Islâhu’l-halel fî kitâbi’l-Cümel ve el-Mesâil ve’l-ecvibe adlı eserleri merkeze alınarak, terim tartışmaları, cümle çözümlemeleri ve i‘rab kurallarına dair esnek yaklaşımları analiz ederek vurgulanacaktır. Bu bağlamda Batalyevsî’nin görüşleri, klasik nahiv metinleriyle karşılaştırmalı biçimde yorumlanmıştır. Makalede ayrıca el-Mesâil ve’l-ecvibe adlı eserinde yer alan “Darabe Zeydün ‘Amran” başlıklı risaleye özel bir yer ayrılmıştır. Bu risale, fiil–fâil–mef‘ûl ilişkisi, öğe dizilişi, hakikat–mecaz ayrımı ve anlam çoğulluğu gibi konularda sergilediği çözümlemelerle, onun gramer çözümlemesini felsefî düzleme taşıdığını göstermektedir.
Nahiv, mantık, gramer terimleri, Batalyevsî, Endülüs Gramer Ekolü, ıslâhu’l-halel, el-mesâil ve’l-ecvibe.
Telif Hakkı (c) 2024 Cihangir Ecer- Mehmet Şirin Çınar (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Hızın Sanatsal İfadesi: Resim ve Şiir Üzerinden Bir Okuma
Bu makalede hızın, yavaşlığın, genel olarak hareketin sanatsal ifadesinin nasıl mümkün olduğunu resim ve şiir üzerinden ele alıyoruz. Hızın, yavaşlığın, genel olarak hareketin şiirde sanatsal ifadesinin üç yolla mümkün olduğunu görmekteyiz: Sesin reel zamansal akışının düzenlenmesiyle, tasvîrî-imgesel yolla ve iç zaman bilinç akışının seyriyle. Bununla diğer iki yolun iç zaman bilinç akışının seyrine tesir etiklerini de görüyoruz. Şiirde bunları biz yekpare gibi yaşamaktayız. Ama bunları somut olarak da ayırt edebiliyoruz. Mutlak hızı, hatta gözümüzün takip edemeyeceği hızı hareketin ifadesi üzerinden göstermenin imkansız olduğunu, en azından çok zorlaştığını gördük. Bu da bizi paradoksal bir şekilde hızı hareketsizlik üzerinden ifade etmeye götürmektedir. Tanpınar’ın şiirde yaptığına yakın bir şeyi Duchamp resimde yapmaktadır. Resimde ise hareket ve hızın algılarımızı yanıltacak bir kompozisyon, yani illüzyonla ve çağrışım yoluyla ifade edildiğini; Duchamp’ın ise tam tersi bir stratejiyle, yani bozuk algının kompozisyonuyla bozuk olmayan algının izlenimini vererek hızı ifade ettiğini, böylece üçüncü bir yolu denediğini gördük. İncelediğimiz diğer eserler algılarımızı manipüle ederek, olmayan bir şeyin olmuş göstererek hız ve hareketi ifade ederken, Duchamp gözümüzün takip edemeyeceği kadar hızlı bir nesneyi seyrederkenki algı tecrübemizin resmini vererek, çok daha gerçekçi bir tarzda hızı ifade etmiştir. Duchamp’ın söz konusu çalışmasında kesinlikle algımızı yanıltmaya dönük bir hamle yoktur. Aksine gerçek algımız neyse onu olduğu gibi resmetmiştir. Ama biz bir şeyin son sürat hareket ettiğini ancak ve ancak algımızda onu bozuk, çarpık, silik, parçaları birbiri içine geçmiş gibi gördüğümüzde anlamaktayız. Duchamp’ın resmi bu açıdan çok gerçekçidir. Bu açıdan hem Tanpınar’ın Ne İçindeyim Zamanın adlı şiiri, hem de Duchamp’ın Merdivenden İnen Çıplak adlı resmi ve elbette Yahya Kemal’in olabilecek en mümkün yavaşlığın ifadesi olarak Çubuklu Gazeli şiiri de birer şaheserdir.
Resim ve hız, şiir ve hız, sanat ve hız, Duchamp, Yahya Kemal, Tanpınar.
Telif Hakkı (c) 2025 Habip Türker (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Telif Hakkı (c) 2024 https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Erol Çetin, İnancın İman Hayatına Yansıması Bağlamında Deizm Eleştirisi (Adıyaman: İksad Yayınevi, 2018, 90 ss.
Telif Hakkı (c) 2024 Osman Bayraktutan (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Mimari Bezemede Kullanılan Çinilerde Karşılaşılan Sorunlar: Tarihi Yarımada Örneği
Tarihi Yarımada, İstanbul’un en eski yerleşim yerlerinden biri olarak Bizans, Roma ve Osmanlı İmparatorluğu’nun hüküm sürdüğü; İstanbul Boğazı, Haliç ve Marmara Denizi ile çevrili bir bölgedir. 1985 yılında UNESCO tarafından “Dünya Miras Listesi’’ne alınmıştır. Ticari ve kültürel faaliyetlerin merkezi haline gelen Tarihi Yarımada’nın her bir sokağı tarihe tanıklık etmiş, kültürel izler taşımaktadır. Tarihi Yarımada’da Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi mimarisinde, yapıların bezemesinde çoğunlukla İznik’ten veya Kütahya’dan sipariş edilen çini kullanılmıştır. Osmanlı Döneminde daha çok dini mimaride gördüğümüz çiniler, 20. yüzyılın başlarında kamu alanlarında ve konutlarda kullanılmaya başlanmıştır. Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi olarak adlandırılan bu dönem yapılarında Neoklasik üslup görülmektedir. Tarihi yapıların dış veya iç cephesinde kullanılan çiniler Kütahya'dan sipariş edilmiştir. Çiniler genellikle yapıların giriş cephesinde yoğunlaşmış; pencere, kapı alınlıkları, saçak altları ya da ayrı panolar olarak kullanılmıştır. Bu çalışmada 20. yüzyıl Tarihi Yarımada’da bulunan çinili yapılardan konunun niteliğine uygun olanlar seçilmiş ve sınırlandırma getirilmiştir. Çalışma kapsamına dahil edilen tarihi çinili yapıların bezemesinde kullanılan çinilerin karşılaştığı sorunlar ele alınmış, bunlara yönelik öneriler getirilmiştir.
Tarihi Yarımada, mimari bezeme, çini, koruma, onarım.
Telif Hakkı (c) 2024 Ebru Köse (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
İtikadî Mezheplerin Etkileşiminde Siyasetin ve Coğrafyanın Etkisi: Bağdat Örneği
İslâmiyet'in fetihler yoluyla hızla yayılması, Müslümanların farklı din ve kültürlerle karşılaşmasını da beraberinde getirmiştir. Müslümanların fethettikleri bu bölgelerde, Hristiyanlık, Yahudilik, Mecûsîlik ve Maniheizm gibi çeşitli inançlara mensup toplumlar yaşamaktaydı. Müslümanların bu toplumlarla bir arada yaşamanın bir sonucu olarak itkadî anlamda problemler ortaya çıkmış ve bu problemler insanların zihin dünyasını meşgul etmiştir. Bu çalışmada özellikle Bağdat coğrafyasının seçilmesinin nedeni, şehrin kozmopolit yapıya sahip olması ve zikredilen düşünce gruplarını bünyesinde barındırmasıdır. Siyasîler tarafından Bağdat’ta oluşturulan entelektüel atmosfer, itikadî mezhepler üzerinde de etkili olmuştur. Tercüme faaliyetlerinin etkisiyle yeni fikirlerin Müslümanlar arasında tartışılmaya başlaması, yeni itikadî fikirlerin ortaya çıkması ve kelâm ilminde problemlere yaklaşımda aklı öncelemeyen itikadî mezheplerin söylemlerinde yumuşamaların olması, bu entelektüel atmosferin bir sonucu olarak karşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla bu makalede öncelikle Bağdat şehrinin kuruluşu ele alınacak daha sonra siyasîler tarafından oluşturulan ilmî atmosfere değinilecek ve bu entelektüel ortamın itikadî mezheplerin etkileşimine katkısı ortaya konmaya çalışılacaktır.
Mu’tezîle, Eş`arîlik, Hanbelîlik, Abbâsiler, Bağdat, Büveyhîler.
Telif Hakkı (c) 2024 Mustafa Karatay (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Searle’ün Biyolojik Natüralizm ve Yapay Zekâya Dair Görüşlerinin Teolojik Açıdan Tahlili
Bu makalede Searle’ün Biyolojik Natüralizm kavramı, yapay zekâ ve teizim bağlamında değerlendirilmiştir. Sağlıklı bir değerlendirme yapabilmek için bu çalışmada, öncelikle yapay zekâ konusundaki gelişmeler, kısa bir tarihsel çerçevede ele alınmıştır. Yapay zekâya dair iki ana görüş ve bu görüşlerdeki farklılığın nedenlerine de kısaca değinildikten sonra, zihin-beden sorunu, Searle’ün Çince odası deneyi ile biyolojik natüralizm anlayışı incelemiştir. Nihayetinde, teist dinler bağlamında imkânın sınırları sorgulanıp, teolojik olarak yapay zekâda bilincin mümkün olup olmayacağı tartışılmıştır.
Yapay zekâ, biyolojik natüralizm, teizm, düalizm, fizikalizm, nedensellik, ilahi fiil.
Telif Hakkı (c) 2024 Ayşe Kılıç (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Memlük Tarihçilerinin Osmânlı Hanedanının Menşei Hakkındaki Görüşleri
Osmânlı Hânedanı, tarihi kaynaklarda Osmânlılar veya Osmânlı İmparatorluğu'nun kurucusu “Osmân” Bey'in adını taşıyan “Âl-i Osmân” olarak anılmaktadır. Memlük kaynaklarında Osmânlı Hânedanı ve Osmânlı soyu hakkında çeşitli bilgiler yer almaktadır. Bu makalede Osmânlı'nın kökenine ilişkin Memlük kaynaklarında incelenen beş farklı görüş incelenecektir. Bu bağlamda birinci grup Osmânlıların Türkmen kökenli olduğunu belirtirken, ikinci grup kökenlerinin Nuh Peygamber'in oğlu Yâfes'e dayandığını ifade etmektedir. Üçüncü grup Osmânlıların Hicaz Araplarından geldiğini belirtirken, dördüncü grup ise Osmânlı soyunun Ahmed b. Tulun'un bir kölesinden geldiğini iddia etmektedir. Son olarak beşinci grupta da Osmânlıların Osmân b. Affan soyundan geldikleri nakledilmektedir.
Memlük tarihçileri, Osmânlı Hânedanı, Âl-i Osmân, Memlük Dev-leti, Osmânlı Devleti.
Telif Hakkı (c) 2024 Amira Abdelmawgoud (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
5./11. Yüzyılda Bâtıni İsmâilî Şiîliği ile Yüzleşmede Tasavvufun Rolü
Bu çalışma, 5./11. yüzyılda Sünnî mezhebinin korunmasında ve Şiî İsmâilî nüfuzunun püskürtülmesinde tasavvuf hareketinin rolünü ele almaktadır. Çalışma, tasavvufun Abbâsî iktidarı ve onun Selçuklu müttefiki tarafından Şiîliğe entelektüel olarak karşı koymak için kullanılan önemli bir araç olduğunu göstermektedir. Tasavvuf, kendi içinden bir reform hareketine maruz kalmış ve bu hareket tasavvuf çevresi dışında gerçekleşen çeşitli entelektüel ve bilimsel faaliyetlerle aynı döneme denk gelmiştir. Bu çerçevede tasavvuf, Kur'an, Sünnet ve şeriata dayalı otantik Sünnî kavramlarla ilişkilendirilmiştir. Bu faaliyetlerin amacı, 9. ve 10. yüzyıllarda tasavvufa sızmaya başlayan İsmailî bâtınî fikirlerin yarattığı kirlilikten tasavvufu arındırmaktır. Sûfîler, fıkıh, dini ilkeler ve kelam gibi çeşitli dini alanlardaki bilimsel birikiminden istifade etmiştir. Ancak 5./11. yüzyılda Vezir Nizâmülmülk (öl. 485/1092) Selçuk'un iktidarı altındaki Şafiî Eş‘arî sûfîler Sünnî projeye hizmet etmede diğerlerinden daha etkili olmuşlardır.
Sünnî tasavvuf, tasavvuf, Şiîler, Bâtıniler, İsmâilîler, Selçuklular.
Telif Hakkı (c) 2024 Salima Feredj (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Hümeze Suresi ve Kıraat Açısından İncelenmesi
Kıraat ilmi, Kur’an’ın inzaliyle birlikte günümüze dek; tazeliğini muhafaza etmiş, önemi haiz bir ilimdir. İslâmî ilimle iştigal eden zatların hiçbir zaman müstağni olamayacağı ilimdir. Söz konusu ilim, bu denli önemini ve değerini ise Allah’ın kelâmı Kur’an’dan almaktadır. Saadet döneminden günümüze dek Kur’an’ın etrafın-da birçok ilim şekillenmiştir. Amaç ise Kelâmullah’ı daha doğru ve sahih bir şekilde anlamak ve istifade etmek olduğu bilinmektedir. Kelâmullah’ın anlaşılmasına katkıda bulunan ve en güzel bir şekil-de ondan istifade edilmesine yardımcı olan ilimlerin başında kıraat ilmi gelmektedir. Bu düşüncelerden hareketle, ele alınacak bu kısa çalışmada, Kur’an’ın bölümlerinden sayılan ve kısa sureler katego-risinde yer alan Hümeze suresi konu edilecektir. Bu bağlamda su-rede bulunan farklı kıraat çeşitleri tespit edilerek, gerek doğrudan kıraat ilmiyle ilgili kaynaklardan, gerekse de tefsir ve Arap dili ile ilgili kaynaklardan hem usûlî-ferşî hem de sahih-şaz kıraatler, tes-pit edilecek ve alanda söz sahibi alimlerin yorumları muvacehesin-de sonuca ulaşılacaktır.
Kıraat, Kur’an, sure, Hümeze Suresi, farklı kıraatler.
Telif Hakkı (c) 2024 Ferit Dinçer (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Telif Hakkı (c) 2024 Dis Sos Bil Der https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
Melankoli Üzerine Psikanalitik Perspektifler: Freud'dan Butler'a
Bu çalışma, melankolinin psikanalitik teoriler çerçevesinde ele alınmasını amaçlamaktadır. Freud’un "Yas ve Melankoli" eserindeki bireysel kayıp ve özdeşleşme süreçlerinden başlayarak, Melanie Klein’ın depresif konum teorisi ve erken dönem nesne ilişkileriyle bağlantısı irdelenmiştir. Julia Kristeva’nın melankoliyi bireysel ve kültürel düzeylerde ele alışı, bu kavramın toplumsal bağlamdaki etkilerini ortaya koyarken, Judith Butler’ın toplumsal cinsiyet melankolisi teorisi, kimlik ve yasaklanmış arzuların melankoli üzerindeki etkisine ışık tutmaktadır. Melankolinin klinik özellikleri, bireysel terapi süreçlerinde utanç, suçluluk ve özdeşleşme gibi bilinçdışı dinamiklerin çözülmesini gerektirir. Öz-şefkat odaklı terapiler ve kültürel boyutları dikkate alan tedavi yaklaşımları, modern psikoterapide etkili araçlar olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, melankolinin bireysel, toplumsal ve kültürel boyutlarını bütüncül bir perspektifle ele alarak hem teorik hem de klinik uygulamalar için yeni açılımlar sunmayı hedeflemektedir.
Freud, melankoli, yas, ego, kayıp, anne, cinsiyet.
Telif Hakkı (c) 2024 Rumeysa Seven (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
Türkiye’de Mantık Çalışmaları Kapsamında Klasik Mantık Konuları Üzerine Yapılan Araştırmalar Hakkında Bir Değerlendirme
Bu çalışmada Türkiye’de klasik dönem mantığın temel konular üzerine bitirilmiş bilimsel yayınlar ortaya konulmuştur. Düşünce geleneğimizde klasik mantığın konuları ile ilgilenen düşünürlerimizin var olduğu tespit edilmiştir. Bu minvalde ülkemizde bir mantık geleneğinin varlığının olup olmadığı konusunda tematik bir bibliyografya üzerinden gösterilmeye çalışılmıştır. Söz konusu bibliyografya, Türkiye’de mantık özelinde ve mantıkla ilgili olan diğer alanlarda yapılmış araştırmaları kapsamaktadır. Bu çalışmaların kaynaklarını teşkil eden kitaplar, doçentlik, doktora ve yüksek lisans tezleri, makaleler, tebliğler ve sempozyum yer almaktadır. Bahsi geçen tematik bibliyografyadan hareketle ülkemizde yayınlanmış klasik mantık çalışmaları tespit edilmiştir. Bu anlamda mantık disiplini çerçevesinde eksik konularda boşlukların doldurması ile alakalı çözüm önerileri sunulmuştur. Böylelikle çalışmamızda düşünce geleneğimizde klasik mantığın konuları üzerine yapılmış araştırmaların yeterli olup olmadığı hususunda bir tartışma yürütülmüştür.
Mantık, Türkiye’de mantık, mantık çalışmaları, klasik mantık, dü-şünce geleneğimiz.
Telif Hakkı (c) 2024 Mehmet Aydın (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
İspanyol Radikal Sağ VOX Partisinin İslam ve Müslüman Göçmenler Üzerine Söylem Analizleri ve Partiye İran Rejim Muhaliflerinin Finansörlüğü
VOX Partisi, 2013 yılında İspanya'da PP'den (Partido Popular) ayrılan bir grup tarafından, milliyetçi ve sağ popülist bir parti olarak kurulmuştur. Parti programında İslam karşıtlığı, İspanya’nın Müslümanlardan temizlenmesi, Müslüman göçmen karşıtlığı, ırkçılık, Hispaniklik, Katoliklik, Avrupalılık ve "yeniden fetih" (reconquista) gibi temalar öne çıkmaktadır. VOX'un politikaları, söylemleri ve finansal temelleri araştırmacıların ilgi odağı haline gelmiştir; bu çalışmada da, VOX Partisi'nin popülist ve faşist görünümünü şekillendiren İslam ve göçmen karşıtı söylemleri incelenmektedir. Bu yapılırken, VOX’un İranlı rejim karşıtı İslami örgütten sağladığı temel finansal kaynağı, bu kaynak hakkında kendi ifadeleri ve medya yorumları da yer almaktadır. Ayrıca, bu kaynağın parti söylemiyle ilişkisi ele alınmakta ve bu birleşenler göz önünde bulundurularak, VOX Partisi'nin yükselişi ve İspanya siyasetindeki etkisi hakkında kapsamlı bir perspektif sunulması amaçlanmaktadır.
İspanya Radikal Sağ VOX Parti, Reconquista, İspanya Siyaseti, Müslüman Göçmenler, İran Muhalif Örgüt Finasmanı, Söylem Analizi.
Telif Hakkı (c) 2024 Canan Tercan (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
Eğitim Felsefesi ve İnsan Kavramı Üzerine Bir İnceleme
Aristoteles “İnsan doğal olarak bilmek ister” sözüyle bilme işinin özünün değerli olduğuna dikkat çekmektedir. Böylece insanı insan yapan şey hayatın her alanına ilşkin olan sorgulamalarıdır. İnsanın bilme edimi ve merak duygusu onu felsefeyle tanıştırmış, felsefenin diğer alanlarda var olan etkisi, eğitim alanında da görülmüştür. Tarihsel sürece baktığımızda eğitimin hedefleri, daha çok belirli bir ontolojik, etik, siyaset ve epistemolojik alanda ortaya konulan görüşlere göre şekillenmiştir. Dolayısıyla hedeflenen şeyin ne olduğu, neyi amaçladığı ve neye hizmet etmeye çalıştığı sorgulanmıştır. İnsan farklı boyutlara ve özelliklere sahip karmaşık bir varlık olarak tanımlanabilir. Bu karmaşık durumdan uyumlu bir bütünlüğe geçiş yapabilmek ancak eğitim sayesinde mümkündür. Alman filozof Kant’ın ifadesiyle “insan ancak eğitimle insan olabilir.” Böylelikle eğitim, insanın bilgi ve beceri kazanmasının yanı sıra karakterinin, değerlerinin ve dünya görüşünün şekillenmesinde temel bir rol oynar. Eğitim felsefesi, bu öğrenme sürecini anlamak, yönlendirmek ve en iyi şekilde optimize etmek amacıyla bir çerçeve sunar. Bu bağlamda bakıldığında eğitim felsefesi ve insan kavramları arasında derin bir ilişki olduğunu hatta insanlık tarihinde eğitimin, felsefeden önce başlamış bir etkinlik olduğunu görüyoruz. Sonuç olarak eğitim felsefesi; yetiştirilmek, insan tasavvuru, bilgi, varlık ve değer alanındaki fikirleriyle; nelerin öğretileceğini belirlemektedir.
Telif Hakkı (c) 2024 Nuray Bayat Usta (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
İhvan-ı Safa’da İnsan-Âlem İlişkisinin Ontolojik Boyutu
İnsanın mahiyetine ilişkin soru ve sorunlar, felsefe tarihi boyunca düşünürlerin zihnini meşgul eden konuların başında gelmektedir. Bu yönüyle, insan ve insana ilişkin problemler ve bakış açıları, bir bakıma bize felsefe tarihine dair geniş bir perspektif sunmaktadır. Düşünce tarihi boyunca, genel anlamda insan kavramı başta olmak üzere, insana yönelik birçok özellik ve alan araştırma konusu yapılmıştır ve halen de yapılmaya devam etmektedir. İnsanın biyolojik, psikolojik yapısı başta olmak üzere, insanın diğer varlıklarla ilişkisini ele alan birçok çalışma alanı, felsefenin araştırma sahasına girmeye devam etmektedir. Bu araştırma sahalarından bir tanesi de insanın evrendeki konumuna ve evrendeki varlık hiyerarşisindeki yerine yönelik ontolojik araştırmalardır. Bu makalenin amacı da, İslam düşünce tarihinde önemli bir yere sahip olan İhvan-ı Safa topluluğunun görüşleri ışığında insan-âlem ilişkisine ontolojik açıdan bakmak ve onların insan tasavvurunun bu yönünü ortaya koymaktır.
İslam felsefesi, İhvan-ı Safa, insan, varlık, evren.
Telif Hakkı (c) 2024 Hasan Ocak (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
Yeni Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programları Üzerine Bir Değerlendirme
Millî Eğitim Bakanlığınca, tüm öğretim kademelerindeki zorunlu derslere ait "Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli" yeni öğretim programı çalışması yürütülmüş ve ders programları yenilenmiştir. Bu süreçte Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) programları da yenilenmiştir. Bu çalışma, 2024 yılında yayınlanıp kademeli olarak yürürlüğe giren DKAB dersi öğretim programlarını yapılış, şekil ve içerik yönünden eski programlarla karşılaştırıp değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Sadeleştirme, değer ve beceri odaklı olma iddiası ile yenilenen programlara bu hususların ne kadar ve nasıl yansıtıldığı gözlemlenmeye çalışılmıştır. Görülen eksiklikler tespit edilerek program geliştirme süreçlerine katkı sağlanmaya çalışılmıştır. Program, olumlu yönde bazı değişimleri içermektedir. Ancak bir deneme süreci geçirmeden uygulamaya alınması, yeterince çalışılmış izlenimi vermemesi, sadeleştirme iddiasından uzak olması, tanıtımının yeterince yapılmamış olması gibi bazı noktalardan eleştirilmektedir. Temennimiz eleştirilerin giderilerek daha iyi programların geliştirilmesidir.
Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi, din eğitimi, din öğretimi, program, müfredat.
Telif Hakkı (c) 2024 Mehmet Yaşar (Yazar) https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0