Taha Abdurrahman’da Misak Kavramı ve Ahlak

Öz

Bu çalışma, çağdaş İslam düşüncesinin özgün isimlerinden Taha Abdurrahman’ın düşünce dünyasında merkezi bir konumda yer alan “Misak” kavramını; bu kavramın ahlaki, zihni ve imani boyutlarla olan irtibatını ele almaktadır. Abdurrahman, modern düşüncenin seküler zemininde işleyen “Toplum Sözleşmesi” kuramlarına karşı; insanın varlık sahasına ilk çıktığı ve iradesinin ilk kez tecelli ettiği boyut olan “elest bezmi”ndeki yaratıcıyla yapılan ilk sözleşmeyi, yani Misak’ı yerleştirir. Ona göre insanın mümeyyiz vasfı, Batı modernitesinin iddia ettiği gibi yalnızca “akıllı bir canlı” olması değil; asıl olarak “söz veren ve emaneti yüklenen” bir varlık olmasıdır. Bu emanet, insanın varlık alemiyle kurduğu ilişkinin zeminini teşkil eden en temel manevi sorumluluk bilincini oluşturur. Makalede, Abdurrahman’ın akıl tasnifinin zirvesinde yer alan “Müeyyed Akıl” seviyesinin, ancak bu asli sözleşme niteliği taşıyan Misak’a sadakatle mümkün olabileceği düşüncesi tartışılmaktadır. Abdurrahman’ın paradigmasından bakıldığında, modern dünyanın tecrübe ettiği ahlaki krizin temelinde, insanın bu varoluşsal sözleşmeyi unutması (nisyan) yatmaktadır. Çalışma; Misak kavramının klasik teolojik bir terim olmanın ötesinde; fiziksel alemde, sosyolojik düzlemde, hukukta, siyasette ve her türlü muamelatta ahlakın üzerine inşa edilmesi gereken temel bir hakikat olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır.